Zmniejsza ryzyko
Badanie partii i audyt produkcji stanowią przydatną dodatkową warstwę kontroli, przede wszystkim przeciwko przypadkowemu zanieczyszczeniu.
Certyfikacja Informed Sport może zmniejszyć ryzyko obecności substancji zabronionych, zwłaszcza w przypadku przypadkowego zanieczyszczenia krzyżowego. Logo na opakowaniu nie oznacza jednak zerowego ryzyka i nie zastępuje wysokiej jakości produkcji, kontroli dostawców ani odpowiedzialności sportowca.
Nie daje stuprocentowej pewności
Wynik odnosi się do konkretnej przebadanej próbki, zastosowanej metody i zakresu panelu analitycznego.
Nie zwalnia z odpowiedzialności
Sportowiec podlega zasadzie odpowiedzialności obiektywnej i powinien ostrożnie wybierać również produkty certyfikowane.
Ważne zastrzeżenie: ten artykuł nie krytykuje samej analizy laboratoryjnej. Wyjaśnia różnicę między przydatnym narzędziem ograniczania ryzyka a absolutną gwarancją, której nie może zapewnić ani pobieranie próbek, ani ograniczony panel analityczny.
Co kontroluje program Informed Sport
Informed Sport to komercyjny program certyfikacyjny ukierunkowany na badanie suplementów sportowych pod kątem substancji zabronionych w sporcie. Program zazwyczaj obejmuje ocenę środowiska produkcyjnego, kontrolę procesów oraz analityczne badanie partii produkcyjnych zgodnie z ustalonym protokołem.
Badanie próbek
Laboratorium analizuje dostarczoną próbkę produktu pod kątem grupy znanych substancji zabronionych lub podwyższonego ryzyka.
Kontrola produkcji
Audyt i dokumentacja mogą ujawnić słabe punkty w segregacji surowców, czyszczeniu urządzeń, identyfikowalności i zarządzaniu jakością.
Bieżący nadzór
Regularne kontrole i zakup produktów z rynku zwiększają prawdopodobieństwo wykrycia problemów poza pierwotnie dostarczoną próbką.
Skąd w suplementach mogą pochodzić substancje dopingujące
Substancje zabronione mogą trafić do suplementu celowo, przypadkowo podczas produkcji, poprzez zanieczyszczony surowiec lub wskutek pomyłki. Poziom ryzyka różni się znacząco w zależności od rodzaju produktu, rynku i zakładu produkcyjnego.
Przykładowy podział źródeł zanieczyszczenia
Wykres służy wyłącznie do wyjaśnienia poszczególnych mechanizmów. Nie jest uniwersalną statystyką dla całego rynku.
Celowe dodanie niezadeklarowanej substancji60 %
Zanieczyszczenie krzyżowe podczas produkcji20 %
Zanieczyszczone surowce10 %
Błędy w oznakowaniu lub pomyłka7 %
Nowe substancje lub substancje spoza panelu3 %
Uwaga dotycząca interpretacji: podane wartości procentowe są przykładową syntezą scenariuszy ryzyka, a nie wynikiem jednego reprezentatywnego badania. Wysokie poziomy zanieczyszczenia dotyczą zazwyczaj przede wszystkim kategorii podwyższonego ryzyka, takich jak niektóre preparaty przedtreningowe, spalacze tłuszczu, prohormony lub produkty deklarujące szybki wzrost masy mięśniowej. Zwykłe żele węglowodanowe, napoje elektrolitowe, witaminy i minerały mają zazwyczaj inny profil ryzyka.
Ile suplementów może zawierać niezadeklarowane substancje
Poniżej podsumowano wyniki pięciu często cytowanych badań. Poszczególne badania wykorzystywały różny dobór produktów, metody analityczne i definicje wyniku pozytywnego, dlatego ich wartości procentowych nie można wprost odnosić do całego rynku.
| Badanie lub kontrola | Dobór próbek | Wyniki pozytywne | Podawany odsetek |
|---|---|---|---|
| Geyer et al. (2004) | 634 produkty z 13 krajów | 94 | 14,8 % |
| Martello et al. (2007) | 64 próbki ze sprzedaży detalicznej w UE | 8 | 12,5 % |
| Duiven et al. (2021) | 66 suplementów sportowych z grupy podwyższonego ryzyka | 25 | 38,0 % |
| NVWA (2013–2018) | 416 próbek z rynku holenderskiego | 264 | 64,0 % |
| Kamber et al. (2001) | 75 próbek ze sprzedaży internetowej | 9 | 12,0 % |
Dlaczego te wartości mogą być tak wysokie
Część badań celowo koncentruje się na produktach, w których prawdopodobieństwo wykrycia substancji jest wyższe. Wyników dotyczących preparatów przedtreningowych, spalaczy tłuszczu, prohormonów lub sprzedawanych online produktów „muscle building” nie można więc automatycznie odnosić do podstawowych witamin, minerałów, produktów białkowych lub żywienia wytrzymałościowego.
Co certyfikacja może rozwiązać i gdzie ma ograniczenia
Najtrafniej jest traktować Informed Sport jako system ograniczania ryzyka. Program jest najskuteczniejszy tam, gdzie problem można wykryć podczas audytu procesu lub badania laboratoryjnego konkretnej próbki.
Zanieczyszczenie krzyżowePozostałości z wcześniejszej produkcji, wspólne urządzenia lub niewystarczające czyszczenie.
Główna korzyść
Audyt produkcji, walidacja czyszczenia i badanie partii mogą znacząco zmniejszyć to ryzyko, ale nie mogą matematycznie wykluczyć go w każdym pojedynczym opakowaniu.
Zanieczyszczony surowiecZanieczyszczenie powstałe u dostawcy lub na wcześniejszym etapie łańcucha dostaw.
Częściowo
Pomocne są zatwierdzanie dostawców, dokumentacja i badanie gotowego produktu. Wynik zależy jednak od reprezentatywności próbki i zastosowanego panelu analitycznego.
Błąd lub pomyłkaNieprawidłowa identyfikacja surowca, etykiety lub zlecenia produkcyjnego.
Częściowo
System identyfikowalności może ujawnić błąd. Badanie laboratoryjne wykryje go tylko wtedy, gdy pomylona substancja jest objęta zastosowanym screeningiem.
Celowe fałszowanieCelowo dodana, niezadeklarowana substancja czynna.
W ograniczonym zakresie
Badanie może wykryć substancję, jeżeli znajduje się ona w analizowanej próbce i jest objęta metodą. Sama certyfikacja nie może zapobiec wprowadzeniu na rynek innej lub zmodyfikowanej partii poza kontrolowanym procesem.
Nowe substancje lub substancje spoza paneluZwiązki projektowane, analogi i substancje bez dostępnego wzorca referencyjnego.
W ograniczonym zakresie
Żaden rutynowy screening nie obejmuje nieograniczonej liczby związków. Metody muszą być stale aktualizowane wraz ze zmianami na rynku i na liście substancji zabronionych.
Dlaczego jedna próbka nie reprezentuje każdej sztuki
Analiza laboratoryjna jest wykonywana na próbce pobranej z partii produkcyjnej. Jeżeli partia jest jednorodna, a próbkę pobrano prawidłowo, wynik może być bardzo reprezentatywny. Nie oznacza to jednak, że badanie jednej lub kilku próbek fizycznie zweryfikowało każdą saszetkę, kapsułkę lub puszkę.
Co dokładnie oznacza wynik
- Badana jest pobrana próbka, a nie każda pojedyncza sztuka produktu.
- Wynik dotyczy zastosowanej metody i jej granic wykrywalności.
- Wynik negatywny nie oznacza nieograniczonego braku wszystkich substancji, lecz niewykrycie substancji docelowych powyżej określonego limitu.
- Prawidłowe pobieranie próbek i jednorodność partii są równie ważne jak sama analiza laboratoryjna.
Przejrzystość wyników i granic wykrywalności
Do profesjonalnej oceny programu badawczego potrzebna jest wiedza, jakie substancje obejmuje screening, jakie są granice wykrywalności, jak pobiera się próbki i jak postępuje się z wynikiem niezgodnym. Samo oznaczenie „zaliczono” jest zrozumiałe dla konsumenta, ale nie dostarcza wszystkich informacji technicznych potrzebnych do niezależnej oceny.
Większa przejrzystość mogłaby obejmować zanonimizowane statystyki próbek niespełniających wymagań, opis panelu analitycznego, zakres metod oraz jasne wyjaśnienie, co certyfikacja dokładnie gwarantuje, a czego nie.
Płatny model certyfikacji
Informed Sport działa jako płatna usługa dla producentów i marek. Samo w sobie nie oznacza to, że wyniki laboratoryjne są stronnicze. Warto jednak odróżniać komercyjną certyfikację od nadzoru publicznego sprawowanego przez niezależny organ regulacyjny.
Producent lub marka
Zamawia audyt, certyfikację i badania laboratoryjne.
Program certyfikacyjny
Zapewnia ramy kontrolne, badania i prawo do używania oznaczenia certyfikacyjnego.
Wartość dla marki
Zmniejszenie ryzyka, wiarygodność i wartość marketingowa na rynku sportowym.
Orientacyjne pozycje kosztowe
| Pozycja | Możliwy orientacyjny zakres | Uwaga |
|---|---|---|
| Proces wstępny i audyt | dziesiątki tysięcy CZK | Zakres może się różnić w zależności od zakładu i liczby produktów. |
| Roczne opłaty programowe | od wyższych dziesiątek do setek tysięcy CZK | Kwota zależy od umowy, portfolio i zakresu świadczonych usług. |
| Analiza partii produkcyjnej | od kilku do kilkudziesięciu tysięcy CZK | Na cenę wpływają rodzaj matrycy, panel substancji i liczba badań. |
Uwaga: podane kwoty mają wyłącznie charakter orientacyjny i nie są oficjalnym cennikiem Informed Sport. Przed opublikowaniem konkretnych wartości należy skorzystać z aktualnej pisemnej oferty usługodawcy.
Fałszywe poczucie absolutnego bezpieczeństwa
Największy problem komunikacyjny nie wynika z samego badania, lecz ze sposobu interpretacji logo. Sportowiec może rozumieć certyfikację jako absolutną gwarancję, choć w rzeczywistości jest ona narzędziem zmniejszającym prawdopodobieństwo ryzyka.
Logo nie jest usprawiedliwieniem ani gwarancją zerowego ryzyka
Certyfikowany produkt jest zazwyczaj ostrożniejszym wyborem niż anonimowy produkt bez identyfikowalnej produkcji. Sportowiec nadal powinien jednak sprawdzać konkretny produkt, partię, pochodzenie, datę oraz ewentualne ostrzeżenia organów antydopingowych.
Skuteczniejsza ochrona zaczyna się już na etapie produkcji
Najsilniejszy system łączy wysoką jakość produkcji, kontrolę surowców, przejrzystość i niezależne badania. Logo certyfikacyjne jest tylko jedną z warstw ochrony.
Zakłady przeznaczone wyłącznie do produkcji żywności
Oddzielenie od produkcji leków, prohormonów, SARM-ów i produktów „hardcore” znacząco ogranicza ryzyko przypadkowego przeniesienia substancji.
- fizyczne oddzielenie produkcji,
- zwalidowane procedury czyszczenia,
- jednoznacznie oznaczone surowce i urządzenia.
Ścisła kontrola dostawców
Najskuteczniej jest zatrzymać zanieczyszczenie już na wejściu, zanim rozpocznie się produkcja.
- zatwierdzona lista dostawców,
- weryfikacja certyfikatów analizy,
- wyrywkowe, niezależne badanie surowców.
Identyfikowalność każdej partii
Producent powinien być w stanie prześledzić pochodzenie surowców, linię produkcyjną, operatorów, dokumentację sanitacji oraz rozdystrybuowane sztuki.
Świadomy wybór sportowca
Wybór od dawna sprawdzonej marki z przejrzystą produkcją ogranicza ryzyko skuteczniej niż ślepe poleganie na samym logo.
Wniosek: przydatny filtr, a nie absolutna gwarancja
Informed Sport może być przydatnym narzędziem zmniejszającym ryzyko zanieczyszczenia substancjami dopingującymi. Badanie partii, audyt zakładu produkcyjnego i bieżący nadzór zapewniają certyfikowanym produktom dodatkową warstwę kontroli, zwłaszcza przeciwko przypadkowym błędom i zanieczyszczeniu krzyżowemu.
Jednocześnie żaden program oparty na pobieraniu próbek i określonym panelu analitycznym nie może zagwarantować zerowego ryzyka dla każdej pojedynczej sztuki ani wykryć nieograniczonej liczby nowych substancji. Trafniej jest więc powiedzieć, że certyfikacja zmniejsza ryzyko, a nie je eliminuje.
Zmniejsza przypadkowe ryzyko
Audyt i badania są najskuteczniejsze w przypadku zanieczyszczenia krzyżowego i błędów procesowych.
Próbka nie jest każdą sztuką
Wynik odnosi się do pobranego materiału i zależy od prawidłowości planu pobierania próbek.
Panel nie jest nieograniczony
Nowe, nieznane lub nieobjęte panelem substancje mogą wymagać innej metody analitycznej.
Logo nie oznacza zerowego ryzyka
Certyfikację należy rozumieć jako filtr zmniejszający prawdopodobieństwo wystąpienia problemu.
Wiele warstw kontroli
Czysty zakład, zweryfikowani dostawcy, identyfikowalność i niezależne badania wzajemnie się uzupełniają.
Źródła
Badania różnią się doborem próbek i metodologią. Cytując wyniki, należy zachować ich pierwotny kontekst i nie odnosić wyników z grupy podwyższonego ryzyka do całego rynku suplementów.
Geyer H. et al. (2004): Analysis of non-hormonal nutritional supplements for anabolic-androgenic steroids. Clinical Chemistry 50(1), 200–211. DOI: 10.1373/clinchem.2003.022178
Martello S. et al. (2007): Analysis of illicit anabolic steroids in dietary supplements. Food Additives & Contaminants 24(6), 614–620. DOI: 10.1080/02652030601183387
Duiven E. et al. (2021): Prevalence of doping substances in dietary supplements. British Journal of Sports Medicine 55(11), 602–607. DOI: 10.1136/bjsports-2020-102569
NVWA: Public market-surveillance reports concerning sports supplements in the Netherlands. Netherlands Food and Consumer Product Safety Authority
Kamber M. et al. (2001): Nutritional supplements as a source for positive doping cases? International Journal of Sports Medicine 22(7), 472–477. DOI: 10.1055/s-2001-17605